İSRAİL-İNGİLTERE/ABD GERGİNLİĞİ

Ortadoğu’da aktif rol almaya başlayan İngiltere ile, Ortadoğu’nun etkin ve kilit ülkelerinden İsrail arasında soğuk rüzgarlar esiyor. Soğuk rüzgarların temelinde Filistin’de yeni yerleşim yerleri sorunu ile iki ülkenin politikaları arasıdaki farklılıklar yer alıyor. İsrail; ABD, İngiltere ve Rusya ile “kendi pozisyonunu güçlendirecek şekilde” ikili ilişkilerini geliştirmeye çalışıyor.

Celal ÇETİN

İsrail’in Filistin topraklarında 5500 yeni yerleşim yeri inşa etme kararı uluslararası çapta büyük tepkilere yol açtı. Bu ülkelerden biri de İngiltere.

İngiltere ile İsrail arasındaki ilişkiler son dönemde iki olay dolayısıyla gerilmişti. İlki, İngiltere’nin Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinde (BMGK) İsrail'in yasa dışı yerleşim yerleriyle ilgili kınandığı karara verdiği destek. İngiliz hükümeti geçen hafta yaptığı açıklamayla, Batı Şeria’ya daha fazla yerleşim birimleri inşa etme kararını kınadığını bildirmişti.

İkinci olay ise İsrail’in Londra Büyükelçiliği’nde görevli Shai Masot’un bir restoranda İngiliz parlamenterleri itibarsızlaştırma planlarını anlatırken gizli kameraya yakalanması. Basına geçen ay yansıyan olay sonrası, İsrail’in Londra Büyükelçisi özür dilemiş, İngiliz hükümeti de konunun kapandığını vurgulamıştı.

NETANYAHU MAY’DEN İRAN’A YAPTIRIM İSTEDİ

İki ülke arasında soğukluk devam ederken İngiltere Başbakanı Theresa May ile Londra’da bir araya gelen israil Başbakanı Benyamin Netanahu, Londra’nın İran’a balistik füze denemesi nedeniyle yeni yaptırımlar uygulamasını talep etti.

Görüşmenin başında Netanyahu, May’e ABD gibi İngiltere’nin de Tahran yönetimine tepki göstermesini isteyerek, “Sizinle, İran’ın saldırganlığının nasıl cevapsız kalmayacağından emin olabileceğimizi konuşmak istiyorum” dedi.

Theresa May’in ise görüşmede, İsrail’in yasa dışı yerleşim yerlerinin sayısını artırma kararıyla ilgili hükümetinin rahatsızlığını iletmesi ve Ortadoğu sorununda iki devletli çözüme desteğin sürdüğünü söylemesi öngörülüyor.

Görüşmede ayrıca Brexit sonrası ülkelerle ikili ticari anlaşmaları yapmaya hazırlanan İngiltere’nin İsrail ile de ticari anlaşma fırsatlarını değerlendirmesi bekleniyor.

İnigiltere, İsrail'in ikinci büyük ticaret ortağı konumunda bulunurken, iki ülke arasındaki ortak ticaret hacmi yaklaşık 5 milyar sterlin.

İŞÇİ PARTİSİ’NDEN MAY’E UYARI

İngiltere’de ana muhalefetteki İşçi Partisi’nin lideri Jeremy Corbyn, “İsrail hükümetinin Batı Şeria ve Doğu Kudüs’te 3 bin yeni yerleşim yeri inşa kararı uluslararası hukuka aykırıdır, ayrıca barış ve uluslararası güvenliğe de tehdit teşkil etmektedir” dedi.

Corbyn, Başbakan May’e Netanyahu ile yapacağı görüşmede, “hükümetin Filistin halkının haklarını savunduğunu ve yanında olduğunu” söylemesi çağrısında bulundu.

ABD DE TEPKİ GÖSTERİYOR

Donald Trump’ın ABD Başkanı olmasının ardından Filistin topraklarında yeni yerleşim yeri inşa etme kararı alan İsrail’e ABD yönetiminden beklenmedik bir uyarı geldi. Beyaz Saray Sözcüsü Sean Spicer, İsrail’in Filistin topraklarında yasadışı yerleşim yerleri oluşturmasına ilişkin yazılı açıklama yaptı.

ABD’nin, İsrail ve Filistin arasında barışın sağlanması yönündeki umudunun 50 senedir değişmediğini belirten Spicer, “Varolan yerleşimlerin barışa mani olmadığını düşünmekle birlikte yeni yerleşim alanlarının açılmasının veya yerleşim yerlerinin sınırlarının genişletilmesinin barış hedefine ulaşmamız adına yardımcı olmadığını düşünüyoruz” dedi.

İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu’nun bu ay içerisinde yapacağı Washington ziyaretinde konunun gündeme geleceğini belirten Spicer, “Başkan daha önce Ortadoğu bölgesinde barışın sağlanmasını umut ettiğini belirtmişti. Trump yönetimi resmi olarak yerleşim yerlerine ilişkin bir tavır almadı ve İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu’nun önümüzdeki günlerde yapacağı ziyarette konuyu gündeme getirmek dahil olmakla birlikte konuya ilişkin müzakerelerimizi yapacağız” değerlendirmesinde bulundu.

BM’DEN “İNŞAATLARI DURDURUN” ÇAĞRISI

BMGK, geçen yıl Aralık ayında aldığı kararla İsrail’den Doğu Kudüs’te dahil olmak üzere Filistin topraklarında devam eden yerleşim faaliyetlerine son vermesi talebinde bulundu. Mısır’ın hazırladığı tasarı, 2334 numaralı BMGK kararı olarak, başta Doğu Kudüs’te olmak üzere Filistin topraklarında Yahudi yerleşim birimi inşa etme faaliyetlerinin durdurulmasını öngören karar tasarısının kabul edilmesi durumunda İsrail’den faaliyetlerine ‘hemen’ son vermesini talep ediyor.

Obama’nın başkanlığı döneminde yapılan oylamada ABD “çekimser” kalarak kararın kabul edilmesini sağladı. Bu durum İsrail tarafından büyük tepkiyle karşılandı. İsrail Enerji Bakanı Yuval Steinitz, oylamada çekimser kalan ABD’nin İsrail’i terk ettiğini söyledi. Bakan Steinitz, “Bu yerleşimlere karşı bir tasarı değil, bu İsrail karşıtı bir tasarı. Yahudi halkına ve Yahudi devletine karşı bir tasarı. ABD basit şekilde Ortadoğu’daki tek dostunu terk etti” dedi.

İSRAİL MEYDAN OKUYOR

ABD Başkanı Donald Trump’ın yemin ederek göreve başlamasının ardından yasadışı yerleşim yerlerinin inşasına hız veren İsrail, bu kez de Batı Şeria’da 3000 yeni yerleşim birimi inşa etme kararı aldı.

Kararla birlikte, Alfei Menashe’de 700; Beit Aryeh ve Beitar İllit’te 650’şer; Oranit’te 200; Nokdim ve Givat Ze'ev 150’şer; Karnei Shomron, Shilo ve Metzudot Yehud’da 100’er; Kfar Eldad’da 80; Shavei Shomron’da 70; Nofim’de 50 ve Efrat’da 30 yeni yerleşim birimi inşa edilecek.

İsrail, ocak ayında işgal altında tuttuğu Doğu Kudüs’te 566, Batı Şeria’da ise 2500 yeni birimin inşasına onay vermişti.

Düyadan yükselen eleştiri ve tepkilere aldırmayan İsrail, yeni yerleşim birimlerinin inşaasının devam edeceğini açıkladı. Bir yandan Filistin topraklarında uluslararası hukuka aykırı olarak yeni yerleşimler inşa eden İsrail, diğer yandan dünya kamuoyunu İran’a karşı kışkırtmaya çalışıyor.

İSRAİL’DEN DİPLOMATİK ATAKLAR

İsrail, yerleşim yerleri konusunda uluslararası tepkilere aldırmadan etkin ülkelerle diplomatik ilişkileri geliştirmeye çalışıyor.

ABD’nin yeni başkanı Trump’ın seçildikten hemen sonra telefonla görüştüğü liderlerin başında, İsrail Başbakanı Netanyahu geliyor. Beyaz Saray’dan yapılan açıklamada Trump ve Netanyahu'nun Filistin-İsrail meselesini de ele aldığı vurgulanarak, Trump'ın sorunun sadece “iki ülke arasında gerçekleşecek görüşmeler yoluyla” çözüleceğini ve ABD'nin bunun sağlanması için uğraşacağını dile getirdiği bildirildi. Trump Netanyahu'yu şubat ayının başında Beyaz Saray'a davet etti.

İsrail Başbakanı Netanyahu’nun ikinci önemli görüşmesi, Londra’da İngiltere Başbakanı May’le gerçekleşti.

RUSYA BOŞ DURMUYOR

Liderler düzeyindeki temaslar devam ederken Rusya da boş durmuyor. Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, İsrail Savunma Bakanı Avigdor Lieberman ile gerçekleştirdiği telefon görüşmesinde, Suriye’de yaşanan son gelişmeleri değerlendirdi.

Rusya Dışişleri Bakanlığı’ndan yapılan açıklamada, İsrail’in talebi üzerine gerçekleşen telefon görüşmesinde ana gündem maddelerinin Suriye’deki durum ve İsrail-Filistin barış sürecinde gelinen nokta olduğu belirtildi.

Tarafların ayrıca iki ülke arasında çok yönlü işbirliğinin daha da gelişmesine karşılıklı ilgi duyduklarının altı çizildi.

Öte yandan İsrail medyasında yer alan haberlere göre, Lieberman’ın 17-19 Şubat tarihleri arası düzenlenmesi planlanan Münih Güvenlik Konferansı kapsamında Lavrov ile görüşmesi bekleniyor.

06.02.2017