AZERBAYCAN-ERMENİSTAN SAVAŞI VE İRAN

Azerbaycan ile Ermenistan arasında patlak veren çatışmalar, yeni kriz bölgesinin Kafkaslar olacağını gösteriyor. Azerbaycan ABD için, Ermenistan Rusya için önem taşıyor. Yeni bir vekaletler savaşı tehlikesi, İran’ı da zor durumda bırakabilir.

Celal ÇETİN

Azerbaycan, ABD ile Rusya arasında dengeli politika izler gibi görünmekle birlikte ABD ile iyi ilişkileri geliştiriyor. Azerbaycan’ın en büyük kozu, petrol yatakları ve güzergah üzerindeki stratejik konumu. Buna karşılık Ermenistan “Rusya’nın arka bahçesi” olmayı sürdürüyor.

Azerbaycan ile Ermenistan arasınındaki sınır bölgesinde yaşanan küçük çaplı çatışmalar, bugün kapsamını genişletti ve kısmi savaş düzeyine yükseldi. Bu durum sadece Kafkasya bölgesini değil, İran üzerinden ortadoğu’yu da etkileyebilir.

Azerbaycan Devleti ile İran Azerileri arasında farklılıklar var. Azerbaycan Devleti’nin dini temelleri fazla gelişmiş olmamakla birlikte İran Azerileri Şii’dir ve İran’a bağlıdır. ABD İran Azerlerini Fars yönetime karşı kışkırtmaya çalışmış ancak başarılı olamamıştı.

Ancak Azerbaycan-Ermenistan savaşında durum farklı olabilir.

İran’ın Güney Azerbaycan bölgesi her ne kadar farklılıkları olsa da Azerbaycan Devleti ile ilişkisini kesmedi.

İran Türklerinin çoğu İran’ı ve tarihini kendilerinin yaptığı/yarattığı bir devlet olarak görürler. Fars ya da Türk, bir İranlı için Safevi kimliğinin dışlanması kabul edilemez bir durumdur. İran’ı bugünkü yoğunluğu ile Şiileştirenler de Türkler, hatta büyük ölçüde Anadolu’dan 15-16 Yüzyıllarda göç edip İran’a giden Anadolu Alevileri, Kızılbaş Türkmenlerdir. Ancak 1990 sonrası gelişmeler İran’da yeni kimlik algılamalarını da beraberinde getirdi. Geleneksel olarak bir Şii Fars kendini Şafii bir Kürt ile kardeş (ya da ona yakın) görmezken, entelektüel Fars milliyetçiliği Kürtleri etnik-ırksal kardeş görme eğilimine girdi. Öte yandan yeni gelişen Azerbaycanlı Türk Milliyetçisi genç kimlik, kendisini Türkiye ve Azerbaycan’a kardeş görüyor.

Bu durum, İran’ı dış tehditlere açık hale getiriyor. Olası bir Azerbaycan-Ermenistan savaşında İran’ın bu durumu test edilebilir.

İran Azerileri her ne kadar kendilerini Şii ve İran’a bağlı hissetseler de, Ermeni düşmanlığı Azerbaycan Devleti ile ortaktır.

ABD'nin perde önünde, İsrail'in perde arkasında desteklediği Azerbaycan ile; Rusya'nın perde önünde, Almanya ve AB'nin perde arkasında desteklediği Ermenistan arasında çıkabilecek bir savaşta İran Azerileri Azerbaycan’ın yanında yer alabilecektir. Bu durum, Rusya’nın müttefiki İran hükümetini zor durumda bırakabilir. İran Azerileri, Azerbaycan Devleti’ni desteklerken yönetimin Ermenistan yanlısı Rusya’nın yanında yer alması iç huzursuzluğa yol açabilir. İran yönetimi, Azeri nüfus üzerinden “içgüvenlik tehdidi” ile Rusya arasında tercihe zorlanabilir. İç güvenlik riski ile karşı karşıya kalabilecek İran, Suriye’yi ikinci plana alabilir.

Sonuç olarak Batı’nın klasik yöntemi olan “etnik, mezhep kışkırtıcılığı” stratejisi yine uygulanıyor.

03.04.2016