İRAN, DEVLERE DİZ ÇÖKTÜRDÜ

Nükleer anlaşmaya varan İran ve Batılı güçler arasında diplomatik ilişkiler de yeniden canlanmaya başlıyor. Diplomatik ilişkilerin temelinde ise yüzlerce milyar dolarlık yatırıp pastasından pay kapma yarışı yatıyor. İran, pastanın paylarını çok akılcı dağıtıyor. Akıllı stratejiler İran’ı bölge lideri yaparken akılsız stratejiler Türkiye’yi tamamen oyun dışı bıraktı.

Celal ÇETİN

Yaptırımların kalkmasıyla İran’ın özellikle enerji, ulaştırma ve madencilik sektörlerinde büyük yabancı yatırım gerçekleşmesi bekleniyor. Enerji sektöründe, petrol ve doğalgaz sahalarının geliştirilmesi, elektrik sektöründe yeni santraller ve iletim hatları inşaatı söz konusu olan İran’la, özellikle BP, Shell, Eni, OMV ve Total gibi uluslararası firmalar temaslarda bulunmaya başladı. İran Petrol Bakanı  Bijen Namdar Zengene da açıklamalarında, İran’ın  5 yılda petrol ve doğalgaz sektörlerinin 100 milyar dolarlık yatırıma ihtiyacı olduğunu belirtmişti.

MADEN SEKTÖRÜ 20 MİLYAR YATIRIM BEKLİYOR

İran’ın madencilik sektörününde  gelecek yıllarda 20 milyar dolarlık yatırım alması bekleniyor. İran’ın, ulaştırma sektöründe ise yabancı yatırımcıların ilgisi özellikle havayolu ve otomotiv sektörlerinde yoğunlaşıyor. Ülkenin, önümüzdeki 10 yılda 20 milyar dolar değerinde yaklaşık 400 uçak alacağını duyurması sektörün en büyük iki firması olan Boeing ile Airbus’ın ilgisini çekiyor. Otomotiv sektöründe de İran’a yeni yatırımlar gerçekleşmesi bekleniyor. Bu bağlamda, Peugeot, Renault ve Volkswagen şimdiden ülkede yatırım çalışmalarına başladığı, diğer büyük otomotiv şirketlerinin de faaliyetlerine hız vereceği öngörülüyor. Öte yandan, İran, dünyanın en büyük doğalgaz rezervine ve 4’üncü büyük petrol rezervine sahip durumda.

İLK HAMLE ALMANYA’DAN

Anlaşmanın ardından, Almanya Başbakan Yardımcısı ve Ekonomi Bakanı Sigmar Gabriel, İran ile varılan anlaşmanın ardından ilk Batılı siyasetçi olarak Alman iş adamları heyeti ile 19 Temmuz’da Tahran’a giderek İran-Almanya Ekonomik İşbirliği Toplantısı’na katıldı.

Toplantıda Almanya ile İran arasındaki ekonomik işbirliğinin geliştirilmesi ve yeni yatırımlar konusunda prensip anlaşması sağlandı.

İNGİLTERE DE DEVREDE

Öte yandan İngiltere, 2011’de İranlı göstericiler tarafından yağmalanan Tahran büyükelçiliğini yeniden açtı. Aynı şekilde İran’ın Londra büyükelçiliği de yeniden faaliyete geçti.

Tahran’da yeniden açılan İngiltere Büyükelçiliği’ni ziyaret eden İngiltere Dışişleri Bakanı Philip Hammond, İran’la diyalog başlatmanın çok önemli olduğunu belirterek, “Artık önümüzdeki büyük fırsatları daha net görüyoruz. Şiddetli anlaşmazlık yaşamaya devam edeceğimiz alanlar da olacak mutlaka ve bunları da ele almaktan kaçınmayacağız” dedi.

Eski diplomat Merdad Honsari de İngiltere’nin diplomatik yakınlaşmayla birlikte ekonomik fırsatlara da odaklandığını belirterek, “İran, dünyanın en büyük el değmemiş pazarı olarak görülüyor” şeklinde konuştu.

İRAN IŞİD’İ VE DENGELERİ ÇOK İYİ KULLANIYOR

Merdad Honsari,  “Bugüne kadar düşman olarak görülen İran, IŞİD’le mücadelede çok önemli bir rol oynayabilir. Bence İran’la ilişkileri yeniden değerlendirme zamanı geldi” dedi.

Bilindiği gibi İran, Irak ve Suriye’de IŞİD’le savaşan Kuzey Irak Kürt yönetimine ve Kürt güçlerine her türlü desteği verdi.

Çok gilginçtir, aynı İran IŞİD’in ve Kürt güçlerinin düşmanı olan Suriye yönetimini ve Esad’ı da destekliyor.

İran’in bir diğer stratejik aklı Almanya ve İngiltere arasında da kullanıyor.

Tarihsel anlamda rakip olan Almanya ve İngiltere ile dengeli bir ilişki yürüten İran, iki düşman kardeşle ekonomik bağlantılar kuruyor. Böylece her iki ülkenin İran’ı hedef alması önlenmiş oluyor.

Bu stratejik adımları İran’ın bölgede oyun kurucu aktör olmasını sağladı.

İRAN’DAN TÜRKİYE’YE UMUT YOK

Son yıllarda İran’la ilişkileri güvenlik ekseninden okumaya başladı. Türkiye, Suudi Arabistan ve İsrail üçgeni şekilleniyor. Bunun hedefinde İran var. Bu nedenle İran Türkiye’ye güvenmiyor ve olası ciddi yatırımlarda Türk firmaları Tahran’ın önceliği olmayacak.

İranlılar öyle sanıldığı gibi Türklerle iş yapalım havasında değiller. Yatırım için uygun düzenlemeler yapıldığında rekabet gücü yüksek Batılı firmalar daha fazla işin içine girecek. Nükleer müzakereleri yürüten 5+1 grubu doğal olarak ekonomik fırsatlardan en fazla yararlanan ülkeler olacak. İranlılar Ruslar, Çinler ve özellikle Almanlarla çalışmayı tercih edecek.

Öte yandan İran’ın ekonomik cazibe merkezi olmasıyla Türkiye, bölgedeki ekonomik partner özelliğini kaybedecek. Batılı şirketler Türk şirketleri yerine İranlı şirketlere yönelmeye başladı bile.

ABD’nin Türkiye’yi Ortadoğu’da daha büyük rol almaya teşvik ettiğini ama yarı yolda bıraktığına inanan AKP çevreleri, İran’la açılan yeni sayfa ile Sünni omurganın zayıflatıldığını düşünüyor. Bu durum AKP çevrelerinde “tasfiye ediliyoruz” endişesini güçlendiriyor.

AKP SAYESİNDE TÜRKİYE OYUN DIŞI

İran neredeyse dünyanın oyun kurucularını parmağında oynatırken Türkiye, AKP’nin yanlış politikaları sonucu bölgedeki tüm saygınlığını, güvenilirliğini yitirdi, oyunun dışına itildi. Suudi Arabistan, Suriye’deki savaşı sona erdirmek için girişimlerini yoğunlaştırırken uzmanlar, ülkeyle uzun bir sınıra sahip olan Türkiye’nin Suriye’deki barış girişimlerinin dışında tutulabileceğine dikkati çekiyor.

Rusya’nın da desteğini alan İran’ın Suriye iç savaşını bitirme girişimleri Türkiye’nin süreç dışı bırakıldığı izlenimini güçlendirdi. İranlılar yalnızca, muhaliflerin asıl destekçisi olarak gördükleri Suudi Arabistan’la görüştü. Böylece Suriye krizinin başlarında önemli oyunculardan biri olan Türkiye, yalnızca Suudi Arabistan’a destek veren ülke rolüne indirgenmiş ve artık dikkate değer bir ortak olmaktan çıkmış durumda.

ABD ve Batı’nın da Türkiye’ye mesafe koymasıyla Türkiye stratejik yalnızlığa mahkum edildi. AKP’nin İncirlik’i tekrar kullanıma açarak, Amerikan hava kuvvetlerinin buradan operasyon yapmasına izin vermesi, pek çok kişi tarafından Türkiye’nin bölgesel itibarını tekrar kazanma girişimi olarak görüldü. Ancak uzmanlar, önümüzdeki aylarda oluşacak belirsizliğin Türkiye’nin diplomatik etkisini daha da azaltacağını düşünüyor.

27.08.2015