ABD’Lİ UZMANLAR F-35’İN KUSURLARINI TARTIŞIYOR

ABD yapımı F-35 savaş uçaklarının daha güvenli hale getirilmesine yönelik tüm çalışmaların çok sayıdaki sorun nedeniyle durma noktasına geldiği iddia edildi. ABD’li uzmanlar “ulusal felaket” olarak nitelendirdikleri F-35’lerin modernizasyonu için ciddi yaklaşım istiyor. Türkiye iki parti halinde 30 F-35 siparişi verdi, ilk teslimat 2018’de.

Celal ÇETİN

ABD Savunma Bakanlığı'nın (Pentagon) hazırladığı raporda, Amerikan Hava Kuvvetleri'nde savaşa hazır uçakların oranının yüzde 50 kadar olduğu ve F-35'lerin toplam sayısının sürekli artmasına rağmen 2014 yılından beri bu oranda çok önemli bir artışın sağlanamadığı açıklandı.

Raporda, F-35 uçaklarında kullanılan yazılımların 31 kez iyileştirilmiş olmasına karşın bazı kilit öneme sahip kusurların şimdiye kadar hala düzeltilemediği kaydedildi. Belgede ayrıca F-35’lerde tespit edilen ve uçakların savaştaki kullanımını etkileyebilecek yaklaşık bin kusurun hala giderilmediği vurgulandı.

Pentagon, deniz piyadelerinin kullandığı F-35B ve uçak gemilerinde görev alan F-35C uçaklarına havada yakıt takviyesi yapılamadığını, teknik sorunların “havadan havaya” ve “havadan karaya” füzelerinin fırlatılmasını olumsuz etkilediğini, pilotların kullandığı kasklardaki sayısal ekranların hatalı çalıştığını, arıza tarama aygıtlarının ise bazı sistemleri fiilen normal çalışsa da “arızalı” olarak gösterdiğini ifade etti.

Rapora göre, F-35 uçaklarının 16 yıla uzayan tasarım aşamasının sonuna gelinmesi için araçların yoğun testlerden geçirilmesi gerekiyor, fakat raporu hazırlayan uzmanlar, söz konusu testlerin 2019’un sonun kadar tamamlanacağından da şüpheli.

F-35 Lightning II savaş uçakları, F-22 Raptor'dan sonra seri üretimine geçilen 5. nesil çok fonksiyonlu savaş uçağı olarak biliniyor. F-35 programı ABD'ye yaklaşık 1,5 trilyon dolara mal oldu. ABD'li uçak üreticisi Lockheed Martin'in 17 yıldır üzerinde çalıştığı F-35'ler, teknik hatalar nedeniyle ABD Başkanı Donald Trump da dahil olmak üzere birçok kişi tarafından eleştiriliyor.

GÖVDESİNDEN PARÇA DÜŞTÜ

Geçtiğimiz yıl ABD Hava Kuvvetleri'nin Japonya'daki Kadena Hava Üssü'nde bulunan F-35 uçaklarından birinin gövdesinden uçuş sırasında parça düşmüştü.

ABD merkezli Defense News dergisinin aktardığına göre Okinawa Adası'nın doğusunda eğitim manevralarına katılan F-35 uçağın gövdesinden bir detay düştü. Japon medyası haberi aynı gün yayınlarken ABD Hava Kuvvetleri, olayı ancak birkaç gün sonra resmen doğruladı.

Haberde, uçağın inişe geçtiği sırada yardımcı pilotun gövdedeki 30x60 santimetre ölçülerinde bir parçanın olmadığını fark ettiği, uçakların uçuş öncesinde kontrol edildikleri için pilotların parçanın uçak havadayken düşmüş olabileceğini tahmin ettikleri kaydedildi.

F-35’lere yönelik bir diğer şikayet, oksijen yetersizliğinden kaynaklanıyor. ABD Hava Kuvvetleri sözcüleri, yeni nesil F-35 avcı uçaklarını kullanan pilotlardan, oksijen yetersizliğine işaret edebilecek belirtiler olduğuna dair mesajlar gelmeye devan ettiğini açıkladı.

Air Force sitesinin Pentagon Sözcüsü Joe DellaVedova’nın açıklamalarına dayandırdığı haberinde, yetkilinin F-35 pilotlarının yaşadığı olayları ‘fizyolojik perdeler’ olarak değerlendirdiği, yapılan soruşturmanın söz konusu olayların kandaki oksijen miktarının azalmasından mı, yoksa karbon dioksit fazlalığından, su kaybından, uyku yetersizliğinden veya aşırı yorgunluktan mı kaynaklandığının kesin olarak tespit edemediği belirtildi.

Askeri yetkililer daha önce bu tür vakaların sayısında hızlı bir yükseliş gözlemlendiğini, pilotlardan baş dönmesi, parmaklarda batma ve oryantasyon kaybı gibi şikayetlerin geldiğini belirtmişti.

2006-2016 döneminde bu konuda 10 vakanın bildirildiği ifade edilen haberde, sadece 2017’de bir o kadar daha vaka tespit edildiği, olayları yarısının ABD’nin Arizona eyaletindeki Luke askeri hava üssünde meydana geldiğinin tespit edildiği ve ardından F-35 uçuşlarının askıya alındığı kaydedildi.

Olayları araştırmak üzere kurulan heyetin, pilotların rahatsızlanmalarının nedenlerini ortaya çıkaramayınca uçuşlardaki sınırlamanın yeniden kaldırıldığı, fakat o zamandan bu yana en az 5 kez daha pilotların havada iyi hissetmediklerinin raporlandığı belirtildi.

Tüm pilotlar uçakları indirmeyi başardı, fakat bu konuda açıklama yapan ABD Hava Kuvvetleri sözcüsü Marc Graff, bu tür vakaların Hava Kuvvetleri için reel bir tehlike olduğu konusunda uyardı. DellaVedova ise pilotların durumlarını inceleme ve F-35’lerin modernizasyonu konusunda ciddi bir yaklaşım gerektiğine dikkat çekti.

YENİ NESİL F-35’LER ULUSAL FACİA

National Interest yazarlarından Dan Grazier, 5. nesil F-35 savaş uçağının ABD Hava Kuvvetleri’ne çok sorun yaşatacağını belirterek, uçağın mükemmel olmaktan çok uzak olduğunu, tasarım hatalarının da büyük ölçüde kullanım alanını daralttığını kaydetti.

Görevinden ayrılan ABD Savunma Bakanlığı Deneyler Bürosu Direktörü Michael Gilmore'un "Yüzlerce kritik hata, F-35'in tam kapasiteli savaş makinesi olmasına izin vermiyor" sözlerini hatırlatan Grazier, bu konuyla ilgili şu değerlendirmede bulundu:

"Yeni uçak, seleflerinin sahip olduğu manevra kabiliyetine sahip değil. Süpersonik hızlardaki uçuş parametreleri kabul edilemez: hızla vektörünü değiştiren aerodinamik kuvvetler araca etki yapıyor. Üstelik F-35 hava savaşında tamamen çaresiz çünkü mevcut işletim sistemi sadece iki 'havadan havaya' füzesiyle çalışabiliyor."

Büyük umutlar bağlanan uçağın daha önce karadaki operasyona destek için kullanılmasının planlandığını hatırlatan uzman, "Ama kısa süre sonra uçağın alçak irtifada uçamadığı, yazılımının ise 4 namlulu GAU-22/A topuyla baş edemediği ortaya çıktı" dedi.

Michael Gilmore'un raporunda, "Bugün itibariyle, F-35'in hiçbir modifikasyonu savaşta güvertedeki silahları kullanamıyor" ifadeleri yer almıştı.

Uçak gemisi için geliştiren F-35 modifikasyonun da askerleri hayal kırıklığına uğrattığını anlatan Grazier, USS George Washington uçak gemisinde yapılan deneyler sırasında kabul edilemez dikey titreşimin tespit edildiğini belirterek, "Pilotların kafası ışığa çarpıyordu. Maliyeti 600 bin dolar olan kasklar bile onları morluklardan kurtaramadı" diye yazdı.

En büyük sorunun F-35'in maliyeti olduğunu ifade eden Grazier, "Deney uçuşunun 1 saatinin ABD'li vergi mükelleflerine olan maliyeti 44 bin dolar. Uçuş bu kadar pahalıyken pilotlar, gereken becerileri elde etmek için yeterince zaman bulamayacak" yorumunda bulundu.

F-35 programının daha uzun yıllar kaynak yutacağı yönünde şüpheleri olduğunu yazan gazeteci, şöyle yazdı: "Sonuçta, savaş alanında seleflere kaybeden ikinci sınıf bir uçak elde edeceğiz. ABD, maliyeti 1.5 trilyon dolar olan ulusal faciayı unutmalı, uzmanlar ise yeniden üniversal bombardıman uçağının tasarımına başlamalı."

TÜRKİYE DE F-35 ALACAK

Amerikalı Havacılık ve Savunma Sanayii şirketi Lockheed Martin ile aralarında Türkiye'nin de bulunduğu 11 ülke arasında toplam 440 adet F-35 savaş uçağı anlaşması yapıldı. 37 milyar dolar değerinde olması beklenen anlaşmanın bir rekor olduğu belirtiliyor.

Haziran 2017 tarihinde F-35 almak isteyen 11 ülkenin yetkilileri ABD'nin Maryland eyaletindeki Baltimore şehrinde bir araya gelmiş ve F-35 jetlerine ekipman üreten Northrop Grumman tesislerinde incelemelerde bulunarak şartları görüşmüştü.

Aralarında Türkiye'nin de temsilcisinin bulunduğu ülkeler Avustralya, Danimarka, İsrail, İtalya, Japonya, Hollanda, Güney Kore, Birleşik Krallık ve ABD.

Reuters’in haberine göre, 2018 mali yılı içerisinde en az 135 jetin alımını kapsayan ve ilk teslimatın 2020'ye planlandığı görüşmelerde her F-35 savaş uçağı için ilk etapta ortalama 88 milyon dolarlık fiyattan bahsediliyor.

2019 ve 2020 yılları anlaşmasındaki adedin ise yıllık en az 150 olması bekleniyor.

ABD Hava Kuvvetleri ve müttefiklerinin genelde tercih ettiği A klasmanındaki F-35 jetler için 2019 yılındaki ortalama fiyatın 85 milyon dolar, ertesi seneki pakette ise bu bedelin 80 milyon dolara kadar düşeceği söyleniyor. Böylelikle F-35 uçakları için tarihin en ucuz anlaşması yapılmış olacak ve maliyetler de toplu alımla düşürülecek.

2018 mali yılı içerisinde en az 135 jetin alımını kapsayan ve ilk teslimatın 2020'ye planlandığı görüşmelerde her F-35 savaş uçağı için ilk etapta ortalama 88 milyon dolarlık fiyattan bahsediliyor.

2019 ve 2020 yılları anlaşmasındaki adedin ise yıllık en az 150 olması bekleniyor.

ABD Hava Kuvvetleri ve müttefiklerinin genelde tercih ettiği A klasmanındaki F-35 jetler için 2019 yılındaki ortalama fiyatın 85 milyon dolar, ertesi seneki pakette ise bu bedelin 80 milyon dolara kadar düşeceği söyleniyor. Böylelikle F-35 uçakları için tarihin en ucuz anlaşması yapılmış olacak ve maliyetler de toplu alımla düşürülecek.

Türkiye 30 uçaklık sipariş verdi. Uçağın orta gövdesinin bazı bölümleri Türkiye'de üretilirken, F-35'in kademe kademe gelişen bir uçak olması nedeniyle Türkiye bu çerçevede planlamasını sürekli revize etmek zorunda kalıyor. Her bir uçağın teknoloji seviyesinin ve fiyatının farklılıklar göstermesi dikkat çekiyor. İlk uçağın teslim tarihi olarak 2018 veya 2019 belirlendi.

ALINACAK UÇAK SAYISI BELLİ DEĞİL

Türkiye, daha önce 100 adet F-35 savaş uçağı satın alma kararı almış, bunlardan 14'ünün siparişini de vermişti. lk partinin ardından Türkiye ikinci parti siparişi de verdi ve toplam uçak sayısı 30’a çıktı. 14 F-35'ten bir kısmının 2018'de teslimatının başlayacağı açıklandı ancak kaç uçak teslim edileceği bilinmiyor.

27.01.2018