ABD’NİN ASKERİ ATEŞELERİ TİCARİ ATEŞE OLACAK

ABD Başkanı Donald Trump, yabancı ülkelere silah satış kurallarının gevşetilmesi için tüm hükümet çapında tam teşekküllü seferberlik ilan edecek. Silah satışlarının milyarlarca dolar daha artmasını sağlamaları için ABD’li askeri ataşelerle diplomatlara seferber olmaları talimatı verecek. Öte yandan 5 yıllık aradan sonra dünya silah ticareti yeniden artışa geçerken İngiltere Suudi Arabistan’a en çok silah satan ülke oldu.

Celal ÇETİN

Amerikan silah satışları için her daim devrede olmalarıyla bilinen ABD'li askeri ataşelerle diplomatlara bugüne değinki çabalarının da ötesine geçerek silah satışlarının milyarlarca dolar daha artması için seferber olmaları talimatı verilecek. Reuters'in görüştüğü ABD'li yetkililer, Başkan Donald Trump'ın 'Amerikan malı al ve aldır' politikası çerçevesinde en erken şubat ayında bir açıklama yapacağını söyledi. Açıklamada, yabancı ülkelerin Amerikan yapımı silah, cephanelik, teçhizat almalarıne yönelik ihracat kurallarının gevşetilmesine için tüm hükümet çapında tam teşekküllü seferberlik ilan edecek.

TİCARET AÇIĞINI KÜÇÜLTMEK İÇİN

ABD Başkanı'nın böyle bir talimat verme yetkisinin olduğunu belirten habere göre Trump, savaş uçaklarından insansız hava araçlarına, savaş gemilerinden toplara uzanan silah satış seferberliğiyle 2016 seçim kampasındaki vaatlerinden birini —yurtdışına daha çok mal ve hizmet satarak son 6 yılın rekoru olan 50 milyar dolarlık ticaret açığını azaltma- tutabilmeyi hedefliyor. Trump aynı zamanda Çin ve Rusya'daki silah şirketleriyle kıyasıya rekabet içindeki Amerilen şirketlerinin baskısı altında.

Plan kapsamında ABD'nin yabancı ülkelerdeki askeri ve ticari ateşelerinin seferber edilmesinin yanısıra Uluslararası Silah Ticareti Düzenlemeleri (ITAR) de elden geçirilecek. 1976'dan beri federal hükümetin silah ihracatı politikasını belirleyen ITAR, 30 küsur yıldır değiştirilmedi. NATO üyesi olmayan mütefik ve dost ülkelere satışlara da kolaylık getirilecek.

YANİ ÇATIŞMALARA ZEMİN HAZIRLANACAK

Ancak düzenlemelerin gevşetilmesi, beraberinde sorunlar getirecek. Hem insan hakları ihlallerinin ayyuka çıktığı bölge veya ülkeler silah satılmasıyla katliamların yolu açılacak hem de Ortadoğu ve Asya'daki silahlanma yarışının tırmanmasıyla yeni savaşlar çıkması riski büyüyecek. Hatta bu silahların aşırılıkçıların eline geçmesiye dünya çapında yeni terör saldırıları tetiklenecek.

'ELLERİ KOLLARI BAĞLANMASIN'

Reuters'e konuşan üst düzey bir ABD'li yetkili ''İllaveten milyarlarca dolar kazanacağız, istihdam yaratacağız'' dedi. ABD Dışişleri Bakanlığı ve Pentagon’un silah satışlarında daha aktif rol oynamasından özellikle Lockheed Martin ve Boeing Co. gibi silah devlerinin karlı çıkacağını belirten yetkili ''Bu adamların, ticari ve askeri ataşelerin bu uğurda satıcılık yapmaları, teşvikte bulunmaları için ellerinin kollarının bağlanmamasını, serbest kalmalarını istiyoruz'' diye konuştu.

ABD Dışişleri'nden bir yetkili de yeni yaklaşımın partnerlerin uluslararası güvenliğin yükünü daha ortaklaşa şekilde omuzlamasına yardımcı olacağını, savunma sanayine yararı dokunacağını ve Amerikalı işçilerin daha iyi işlere kavuşmasını sağlayacağını savundu. Yetkililer, halihazırda yurtdışına askeri yardımların idaresi, yabancı hükümetlerin ABD silahları satın almalarına yönelik bilgilendirilmesi gibi görevleri bulunan askeri ve ticari ateşelerin önceki başkanlar tarafından yeterince kullanılmadıkları görüşünü dile getirdi.

SİLAH SATIŞLARI ARTIYOR

Dünyanın en büyük silah satıcısı ABD'de en büyük 5 silah şirketinin —Lockheed, Boeing, Raytheon Co, General Dynamics Corp, Northrop Grumman- hisse senedi değerleri son 5 yılda üç kattan fazla değerlenip tüm zamanların rekor düzeyinde seyrediyor. ABD'nin 2016'da 31 milyar dolar olan silah ihracatı 2017'de 42 milyar dolara çıktı.

Dünyada silah satışları 5 yıllık gerilemeden sonra tekrar tırmanışa geçerken en büyük satıcılar listesinin ilk dördünde ABD ve İngiltere'nin dev şirketleri var. Rusya'nın bazı silah şirketleri de ABD'nin yaptırımları ve ekonomik sıkıntılara rağmen yükselişte.

Stokholm Uluslararası Barış Araştırması Enstitüsü (SIPRI), dünyanın en büyük 100 silah satıcısı listesindeki şirketlerin 2015'te 370.7 milyar dolarlık satışlarının 2016'da 374.8 milyar dolara ulaştığını açıkladı. Böylece dünya çapında silah satışlarının 5 yıl sonra ilk kez artışa geçtiğini duyurdu.

F-35'LERLE BİRİNCİ

En büyük 100 satıcı listesinin başında ABD'den F-35 üreticisi Lockheed Martin, ikinci ve üçüncü sırada Boeing ve Raytheon, dördüncü sırada İngiliz BAE Sistemleri var. Silah satışlarının yüzde 10.7'sini Lockheed Martin yapıyor. Toplamın üçte ikisi, yani 217 milyar doları ABD şirketlerinden kaynaklanıyor.

2002'DEN BERİ YÜZDE 38'LİK ARTIŞ

En büyük 100 şirket listesindeki satışlarda 2015'e göre yüzde 1.9'luk artış ve ilk listeyi hazırladığı 2002'den beri yüzde 38'lik artış olduğunu belirten SIPRI'ye göre bunda bölgesel ve küresel siyasi gerilimlerle çatışmalardaki artış sebebiyle çok sayıda ülkenin ordusunu modernleştirme ve yeni silah sistemleri alma ihtiyacı duyması önemli rol oynadı.

MIG-29'A RAĞBET

Buna göre 2016'da Rus silah şirketlerinin dış satışları da yükselişe geçti. 2016'da ilk 100'deki ABD şirketlerinin silah satışı yüzde 4 artarken Rus şirketlerinin silah satışı da yüzde 3.8 artarak 26.6 milyar dolara ulaştı. Toplam satışın yüzde 7.1'i Rus şirketlerinden kaynaklandı. Rusya'nın Sukhoi, MiG, Tupolev, İlyuşin, Yakovlev, Beriev ve Irkut şirketlerinin tek bir çatı altında birleştirilmesiyle kurulan Birleşik Uçak Şirketi (UAE), ABD'nin yaptırımları altında olmasına rağmen, 2015'te 17. sıradayken 2016'da 13. sıraya yükseldi. UAE, dördüncü nesil MiG-29'un da üreticisi. Birleşik Gemi İnşaat Şirketi ise 15'ten 19. sıraya geriledi. Özellikle hava savunma sistemi üreten Almaz-Antey 26'dan 24. sıraya çıktı. Rus Helikopterleri ise 29. sıraya düştü.

TRUP SİLAH TÜCCARLIĞINI SEVDİ

ABD Kongresine yapılan askeri anlaşma bildirimlerinden elde edilen verilere göre Trump, son dönemin en fazla silah satışı yapan başkanlarından biri olarak kayıtlara geçti.

2017 yılının Ocak-Kasım ayları arasında Trump yönetiminde ABD, yaklaşık 49 milyar dolar değerindeki askeri silah, mühimmat ve malzemeyi birçok farklı ülkeye satarak son yılların en yüksek satış rakamlarından birine ulaştı. Geçen yılki 33 milyar dolarlık satışın ardından bu yıl 50 milyar doları zorlayan bir seviyeye ulaşılması, Trump yönetiminin "silah anlaşmaları konusunda önceki yönetimlerden daha istekli" olduğu şeklinde değerlendirildi.

Öte yandan önceki ABD Başkanı Barack Obama, Kongre kayıtlarına göre 8 yıllık görev süresinde yaklaşık 277, yıllık ortalama olarak da 35 milyar dolar civarında silah satışı gerçekleştirmişti.

Buna göre Obama döneminde ABD, 2009'da 32, 2010'da 22, 2011'de 27, 2012'de 67, 2013'te 24, 2014'te 32, 2015'te 40, 2016 yılında ise 33 milyar dolarlık silah satışı gerçekleştirdi.

Ayrıca Obama, 8 yıllık başkanlığı döneminde 277 milyar dolarlık satış yaparak ABD'nin 2. Dünya Savaşı'ndan bu yana en fazla silah satışı yapan başkanı olarak tarihe geçmişti.

TEK KALEMDE EN YÜKSEK SATIŞ KANADA'YA

Tek kalemde en yüksek miktardaki silah satışını "FA-18 Super Hornet" uçağı ile Kanada'ya gerçekleştiren ABD, bu satış için Kanada ile eylül ayında 5,2 milyar dolarlık anlaşma imzaladı.

Kanada'yı 3,9 milyar dolar ile Bahreyn takip ederken, bu ülkenin yıl içinde birden fazla kalemde askeri silah ve ekipman aldığı kaydedildi. Bahreyn'in ardından gelen Suudi Arabistan ise 23 Ocak'tan bu yana ABD'den toplam 3,6 milyar dolarlık askeri alım gerçekleştirdi.

Trump'ın Riyad ziyareti sırasında medyaya yansıyan 110 milyar dolarlık askeri yatırım mutabakatı ise henüz Savunma Güvenlik İş Birliği Ajansı verileri arasında görünmüyor. Yeni anlaşma taslağının, ancak tüm konu başlıkları müzakere edildikten sonra bir anlaşmaya dönüşeceği ve ABD'deki ilgili makamların önüne geleceği kaydediliyor.

İNGİLTERE HEM SİLAH SATIYOR, HEM ALIYOR

Suudi Arabistan'a en çok silah satan Avrupa Birliği ülkesinin İngiltere olduğu ortaya çıktı. İngiltere, silah ticaretinin yüzde 48'ini Suudi Arabistan’a yapıyor. İkinci sırada Fransa geliyor. 2016 verilerine göre Fransa Suudi Arabistan'a 270 zırhlı araç ihraç etti. Bu, diğer satışların tamamından daha fazla.

Suudi Arabistan’a silah en çok silah satan İngiltere, aynı zamanda ABD’den en çok silah alan ülke sıralamasında, Suudi Arabistan’dan sonra ikinci sırada yer alıyor.

Suudi Arabistan'ın ardından ABD'den en fazla askeri alım yapan ülkeler arasında İngiltere dikkati çekiyor. İngiltere'nin Washington'dan bu yıl içerisinde değişik kalemlerde 3,2 milyar dolar askeri alım yaptığı görülüyor.

08.01.2018