İRAN’A ÖRTÜLÜ SALDIRI BAŞLADI

ABD’li ve İsrailli yetkililerin, İran’ın Ortadoğu’daki faaliyetlerini engelleme planı üzerinde anlaştığı belirtiliyor. İran’da ekonomik taleplerle başlayan ve hükümet karşıtı protestolara dönüşen gösteriler anlaşmanın doğruluğunu teyit ediyor.

Celal ÇETİN

İsrail merkezli Channel 10 televizyon kanalının haberine göre, ABD'li ve İsrailli üst düzey güvenlik yetkilileri, iki hafta önce Washington'da gerçekleştirdikleri görüşmeler sonucunda, İran'ın Ortadoğu'daki faaliyetlerini engelleme planı üzerinde anlaşmaya vardı.

ABD Ulusal Güvenlik Konseyi temsilcisi tarafından gayrı resmi bir 'çerçeve' olarak tanımlanan anlaşma, ekim ayında Cumhurbaşkanı Donald Trump'in İran'a yeni bir Amerikan politikası yaklaşımını ortaya koyan ve İran'ın nükleer anlaşmasını tekrar onaylamayacağını açıkladığı konuşmasının ardından geldi.

Jerusalem Post gazetesine konuşan ABD'li yetkili anlaşmaya dair, "Belge, İran'a karşı yeni bir ortak girişimin başlangıcına işaret ediyor" ifadelerini kullandı. ABD'li yetkili verdiği demeçte, "Henüz çerçeve halindeki bir belge olduğunu söylemek daha doğru, tamamlanmış bir plan değil. Bu, gelecekte yapılacak işbirliği için bir çerçeve. Bir sürecin sonu değil, başlangıç noktası" diye konuştu.

YENİ İRAN STRATEJİSİ

ABD'nin bu anlaşma çerçevesinde, İran nükleer anlaşmasına ilişkin stratejisini geliştirmede İsrail ile koordinasyon halinde olup olmayacağına dair Beyaz Saray'dan henüz bir açıklama yapılmazken, ABD'li yetkili "Hedefimiz İran'ın nükleer bir silaha sahip olmasına her şekilde karşı çıkmak. Birkaç ay önce açıklanan büyük bir strateji söz konusu, ve buna müteakip yeni stratejinin şekillendirdiği görüşmeler yapıldı. Görünen o ki, İsrail en yakın müttefiklerimizden biri" ifadelerini kullandı.

İsrail Başbakanlık Ofisi'nden bir sözcünün habere ilişkin yorumunda ise, 'Washington'da bir görüşme yapıldığı' doğrulandı. 

Haberde yer alan bilgiye göre, İsrail heyetinin başında Ulusal Güvenlik Konseyi Başkanı Meir Ben-Şabbat yer alırken, ABD'li heyet ise Ulusal Güvenlik Danışmanı H.R. McMaster başkanlığında görüşmeye katıldı. Görüşmede ayrıca, her iki ülkeden savunma, istihbarat ve diplomasi yetkilileri yerlerini aldı.

2 YENİ ÇALIŞMA GRUBU

Channel 10'un haberinde ABD ve İsrail arasında yapılan görüşmede bölgedeki bölgesel hedefler konusunda bir anlaşmaya varıldığı ve çeşitli çalışma grupları oluşturulduğu belirtildi. Buna göre söz konusu çalışma gruplarından birincisinin hedefleri arasında, Tahran'ın nükleer silahlara sahip olmasını önlemek amacıyla gizli ve diplomatik adımlar atılması ve 2015'te varılan nükleer anlaşmayı ihlal edilmediğini izlemek ve doğrulamak gibi maddeler yer alıyor.

Kurulan bir diğer çalışma grubunun ise İran'ın başta 'Hizbullah'a yönelik desteği' olmak üzere bölgedeki faaliyetleriyle mücadele etmeyi amaçladığı belirtiliyor. Söz konusu bu grup, aynı zamanda Suriye'deki çatışmaların sonlanmasından sonra hayata geçirilecek ortak bir politika oluşturacağı kaydediliyor.

Habere göre ABD-İsrail anlaşması kapsamında kurulan üçüncü çalışma grubu İran'ın balistik füze alanındaki geliştirmeleri ve Suriye ve Lübnan'daki hassas füzelerin imalatına karşı mücadele etmeyi hedeflerken, dördüncü grubun da bölgede İran'la ya da Hizbullah'la gerçekleşebileceği öngörülen gerginlik senaryolarına yönelik ortak hazırlık planlamaları yapmayı hedeflediği belirtiliyor.

İRAN’DA PROVOKASYON

ABD ve İsrail’in İran konusunda anlaşmasından hemen sonra İran'da ekonomik talepler gerekçesiyle gösteriler başladı. Hükümet aleyhine protestoya dönüyen gösteriler ikinci gününde ülke geneline yayıldı.

Yarı resmi haber ajansı FARS’a göre 300 kadar gösterici, siyasi tutukluların serbest bırakılmasını istedi, “Ya özgürlük ya ölüm” sloganları attı ve kamu mallarına zarar verdi. Perşembe günü de İran’ın ikinci büyük kenti Meşhed’de yüzlerce kişi hayat pahalılığını hükümet karşıtı sloganlarla protesto etmişti. Sosyal medyaya yansıyan bir videoda göstericilerin “İnsanlar yalvarıyor, din adamları Allah gibi davranıyor” diye slogan attıkları görülüyor. Yine sosyal medyada polisin kalabalığı tazyikli su ve göz yaşartıcı gaz ile dağıtmaya çalıştığı görüldü.Kuzeyde Raşt, kuzeydoğuda Meşhed, batıda Kirmanşah, İsfahan ile Hamadan'da halk sokaklara çıktı. İranlı bir yetkili Fars haber ajansına yaptığı açıklamada, Meşhed kentinde 52 kişinin gözaltına alındığını açıkladı. Yaklaşık 50 kişinin toplandığı başkent Tahran'da da gözaltına alınanlar oldu.

Meşhed Devrim Konseyi'nin başında bulunan Hüseyin Haydari, gözaltıların nedeninin "sert sloganlar atılması" olduğunu söyledi.

İran Cumhurbaşkanı Birinci Yardımcısı İshak Cihangir, 'ülkedeki bazı olayların ekonomik sorunlardan kaynaklandığını ancak anlaşıldığı kadarıyla arkasında başka şeylerin de olduğunu' söyledi.

Ülkenin çeşitli şehirlerinde düzenlenen gösterileri tetikleyen sebepler yükselen enflasyon, işsizlik ve yolsuzluk. Talepler hükümet politikalarına yönelik öfkeye dönüştü. Gösterilerde Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani ve hükümet aleyhine sloganlar atıldı.

Hükümetin Suriye ve Irak'taki gelişmeler dahil, izlediği dış politika da eleştirildi.

İran'daki protestoların 2009 yılından bu yana halkın yönetimle ilgili memnuniyetsizliklerini dile getirdiği en büyük gösteriler olduğunu ifade ediliyor.

Göstericilerin "Halk yalvarıyor, din adamları Allah gibi davranıyor" sloganları attığı bildiriliyor. Ülkenin güçlü din adamlarının yaşadığı Kum'da da gösteriler olduğu belirtildi.

Hükümetin protesto gösterilerini yasaklamasına rağmen sosyal medyada halkın sokağa çıkması için çağrılar yapılıyor.

Sosyal medyada paylaşılan videolarda Kirmanşah'ta göstericiler ve güvenlik güçleri arasında çatışma yaşandığı görüldü.

Gösteriler Perşembe günü Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani'nin artan fiyatları kontrol edemediği eleştirisiyle başladı. Bir haftada yumurtanın fiyatı iki kat arttı.

Hükümet karşıtı sloganların atıldığı protestolarda siyasi tutukluların serbest bırakılması ve polis şiddetine son verilmesi çağrıları da atıldı.

Meşhed'de dış politikaya yönelik öfke "Hayatım Gazze için değil, Lübnan için değil, İran içindir" sloganlarıyla dile getirildi. Göstericiler hükümetin iç politika sorunları yerine dış politikaya ağırlık verdiği eleştirisini yapıyor.

BEKLENMEDİK GELİŞME

Gösteriler İranlı yetkililer için de sürpriz oldu. Kendiliğinden başlayan gösteriler, İran Devrim Muhafızları Ordusu ile birçok istihbarat servisinin güçlü olduğu bir ülkede bu tip hükümet karşıtı gösteriler nadir yaşanır.

Göstericiler yabancı ülkelerle ilişkileri protesto ediyor ama bunu tetikleyen ülke içindeki memnuniyetsizlik oldu. Zira giderek kötüye giden ekonomi, İran halkını vurdu.

Yapılan bir araştırma, son 10 yılda İranlıların ortalama yüzde 15 yoksullaştığını ortaya koydu.

Birçokları kamu bütçesinin, Suriye, Yemen ve Irak'taki çatışmalar yerine kendi hayat şartlarının iyileştirilmesi için kullanılması gerektiğini düşünüyor. Bütçenin büyük bir kısmı da Şii İslam'ın dünya geneline yayılması amaçlı propaganda için kullanılıyor.

İran İstatistik Merkezi’nin verilerine göre, ülkede işsizlik bu mali yılda yüzde 12,4 seviyesinde seyrediyor. Bu oran geçen yıla göre yüzde 1,4 daha fazla. 80 milyon nüfuslu İran’da halkın 3,2 milyonu işsiz.

29.12.2017