HIRİSTİYANLIK VE MEZHEP AYRIŞMASI

Mezhepleşme Müslümanlar’a özgü bir ayrışma değil. Hıristiyanlık’ta da ciddi ayrışmalar var ve İslam coğrafyasında olduğu gibi kanlı savaşlara yol açtı. Martin Luther’in öncüsü olduğu reform hareketinin 500’üncü yıldönümünde Protestan ve Katolikler arasında hala büyük farklılıklar var.

Celal ÇETİN

Reform hareketinin beşiği Almanya'da, Katolik ve Protestan Hristiyanlar arasındaki derin husumetin temelinde yüzyıllar boyu süren dini çatışmalar ve savaşlar yatıyor.

Her şey bundan 500 yıl önce, Martin Luther'in (1483-1546) Katolik Kilisesi'ni dönüştürmeye çalıştığı Reform hareketiyle başladı. Ve Luther'in bu girişimi Kilise içinde bölünmeye yol açtı.

Kilise'nin bazı uygulamalarının insanların inancını istismar ettiğini düşünen Luther, 31 Ekim 1517'de "95 Maddelik Tez" (95 Thesen) isimli eleştirilerini Wittenberg kasabasındaki kilisenin kapısına çiviledi. Bu, Katolik Kilisesi'ndeki bölünmeyle sonuçlanan ve Protestanlığın doğuşuna sebep olan olay olarak kabul ediliyor.

Protestan kiliseleri daha önce Reform'un yıldönümlerini bir kahraman olarak gördükleri Martin Luther'e adıyorlar ve ona ibadet ediyorlardı. Ancak geçen yıldan beri bu durum farklılık gösteriyor.

Almanya'daki Evanjelik Kilisesi "Reform'un 500'üncü Yılı" dolayısıyla yapılacak kutlamaları Katolik Kilisesi ile birlikte Hristiyanların ortak bir kutlamasına dönüştürmek istiyor.

Matin Luther'e adanacak çeşitli etkinliklerle iki taraf da ayrılıkları aşma konusundaki ortak isteklerinin altını çizecek.

FARKLILIKTA UZLAŞMA

Bu etkinliklerle mezhepler arası anlayışın geliştirilmesi ve aradaki ortaklık temelinin kurulması hedefleniyor. Ancak birleşmiş kilise fikri hâlâ uzak bir ihtimal ve bir gün gerçekleşip gerçekleşmeyeceği şüpheli.

Birbirleriyle olan ilişkilerini ifade etmek için iki taraf da aynı şekilde "uzlaşılmış farklılık" kavramını kullanıyor. Martin Luther'in reformlarının birçoğu, iki grup arasında sürmeye devam eden ayrılıkların temelini oluşturuyor. İşte o ayrılıklardan bazıları:

1. İncil anlayışı

Katolikler ve Protestanlar İncil'in anlamı ve otoritesi üzerinde birbirinden farklı görüşlere sahipler. Luther, Protestan Hristiyanlar açısından İncil'in "Tanrı'nın insanlara gönderdiği vahiyleri içeren ve onun vasıtasıyla insanlarla iletişim kurduğu tek kitap" olduğunu açıkça belirtti.

Buna karşın Katolikler, inançlarını sadece İncil'e dayandırmıyor. İncil'in dışında Roma Katolik Kilisesi'nin geleneklerine de bağlılar.

2. Kilise anlayışı

Katolik ve Protestanların Kilise'nin doğasına ilişkin de farklı görüşleri var. Katolik kelime anlamıyla "her şeyi kucaklayan" anlamına geliyor ve Katolik Kilisesi de kendini Papa'nın önderliğinde tek doğru kilise olarak görüyor.

Bunun aksine Reform hareketi sonucu oluşan ve aynı zamanda Evanjelik olarak da adlandırılan Protestan Kilisesi "Tanrı'nın müjdesine uygun" anlamına geliyor ve tek kilise iddiası taşımıyor. Bünyesinde binlerce farklı tarikat bulunuyor. Resmi olarak her tarikatın kilisesi birbirine eş sayılıyor.

3. Papa

Protestanlar Papa'nın üstünlüğünü kabul etmiyor. Evanjelik inanışına göre ona ilişkin yaratılan dogma İncil'deki ifadelerle çelişiyor.

Katolikler ise Papa'yı İsa'nın 12 havarisinden biri olan Petrus'un halefi olarak görüyorlar. Papalık makamı ilk yüzyıldan günümüze kadar uzanan bir takdis zinciri varsayımı üzerinden meşrulaştırılıyor.

4. Makamlar

Bu takdis zinciri Katolik Kilisesi içindeki diğer makamlar açısından da oldukça önemli bir anlama sahip. Papazların takdis merasiminde, piskoposlar, rahipler ve papaz yardımcıları ömür boyu sahip olmak üzere, kendilerine Katolik tebaasının üzerinde kutsal bir otorite tahsis eden Tanrı mührünü alıyorlar. Bu mühür sadece erkeklere veriliyor.

Protestanlıkta ise kadın erkek ayırt edilmeksizin inançlı herkesin papaz olabileceğine inanılıyor.

5. Efkaristiya mı, Son Akşam Yemeği mi?

Katoliklerin kutsal makamlara ilişkin inançları aynı zamanda İsa'nın çarmıha gerilişinden önceki son akşam yemeğine dayanan Efkaristiya ya da Kutsal Komünyon geleneğine de yansıyor. İsa adına kutsanmış bir papaz eşliğinde gerçekleştirilen ayinde ekmek İsa'nın vücuduna, şarap da kanına dönüşüyor. Katolik olmayanların komünyona katılmasına müsaade edilmiyor.

Protestan Kilisesi'de vaftiz edilen herkes bu ayine katılmaya ya da ayini yönetmeye davet edilebilir. Bu yaklaşım ise Katolikler tarafından kabul görmüyor.

Bunun haricinde, Son Akşam Yemeği'nin Katolikler ve Protestanlar açısından farklı anlamları vardır. Katolikler için kutsal ekmek İsa'nın bedenini simgeliyor bu sebeple de ekmek adına dua ediliyor. Protestan inancında ise ayin sadece İsa'nın ölümü ve yeniden dirilişini anmak için gerçekleştiriliyor.

6. Dini törenler

Roma Katolik Kilisesi'nde kutsal sayılan bir çok ayin bulunur. Vaftiz, kiliseye kabul ayini, Efkaristiya (Son Akşam Yemeği), evlilik töreni, günah çıkarma, takdis merasimi, ölmekte olan kimse için düzenlenen ayin gibi. Kilise bu kutsal ayinlerin İsa tarafından da yapıldığını ve Tanrı'nın merhametini onurlandırmak için düzenlendiğini kabul ediyor.

Protestan kiliseleri ise vaftiz ve Efkaristiya olmak üzere sadece iki kutsal ayin düzenliyor. Önemli olanın inanç olduğunu vurgularken bunları Tanrı'nın müjdesinin iletildiği sembolik ayinler olarak kabul ediliyor.

7. Dogmaları ve putlaştırılan azizler

Roma Katolik inancı İsa'nın annesi Meryem'e ilişkin dogmaları (İsa'ya bakireyken gebe kalması, cennete alınışı) destekleyecek çok az sayıda İncil referansı olmasına rağmen ona "Cennetin Kraliçesi" olarak büyük saygı duyar. Bu dogmatik inanış Protestanlar tarafından kabul görmüyor.

Katolik Kilisesi aynı zamanda azizlere saygı göstermek için de ayinler düzenliyor. Kilise tarafından aziz olarak kabul edilmiş ölü kişilere Tanrı'ya inancı sürdürme konusunda yardımcı olmaları için dua edilebiliyor. Katolik Kilisesi'nde olan 4 binin üzerindeki azizin eşyaları da kutsal kabul ediliyor.

Eşyalara ilişkin bu kutsallık inancı Protestanlara göre İncil dışıdır. Reform düşüncesi her insanın Tanrı'ya doğrudan dua edebileceğine ve etmesi gerektiğine inanıyor.

8. Dini sebeplerle evlenmeme

Mezheplerin evlilik ve cinsel ilişkiden uzak durmaya ilişkin kuralları da birbirinden farklılık arz eder. Katolik kilisesinde rahipler evlenemez veya cinsel ilişkiye giremez. Bunun İsa'dan beri böyle olduğuna inanılır.

Protestan Kilisesi ise rahiplere getirilen bu yasağı reddeder. Martin Luther 1520 yılında bu yasağın kaldırılması için mücadele etmiştir. 1525 yılında da bir rahip olarak, Katharina von Bora adını taşıyan bir rahibe ile evlenmiştir. Evlenip evlenemeyeceği konusunda içten içe kararsızlık yaşa da sonunda "Evliliğim Tanrı'yı memnun edecektir, Papa'yı öfkendirecektir, meleklerin gülmesine, şeytanların ağlamasına sebep olacaktır" demiştir.

KATOLİK MEZHEBİNİN ÖZELLİKLERİ

Bu mezhebe bağlı olan kişiler aynı zamanda Katolik kilisesine de bağlıdır.
Katolik mezhebinde dini lider olan Papa’nın HZ. İsa’nın vekili olduğuna inanılır.
Papa tarafından alınan kararların tamamı bu mezhebe mensup olan kişiler arasında dini kanun olarak kabul edilir.
Katolik kilisesinin tek yöneticisi Papa’dır. Halkın kilisenin iradesinde yer alması söz konusu değildir.
Bu mezhebin en keskin özelliği suçluların cezalandırılması gerektiğine inanılıyor olmasıdır.
Katolik kilisesine bağlı olan kişilerin diğer mezhepte ve diğer bir dinde yer alan kişi ile evlenmesinde herhangi bir sakınca yoktur.
Yapılan ayin sonrasında halka ekmek parçası verilir ancak filmlerde bilinenin aksine ekmek parçasında şarap yer almamaktadır. Şarabın sadece dini görevliler içmektedir.

PROTESTAN MEZHEBİNİN ÖZELLİKLERİ

Kurulmasındaki temel gaye Katolik kilisesini protesto etmektir. Katolik kilisesinde yer alan kuralların bazı kişilere ters düşmesi nedeniyle oluşturulmuş olan bir mezheptir.
Halkın kilisenin idaresinde yer alma hakkı bulunmaktadır.
Bu mezhepte yer alan kişilerin en önemli özellikleri Papa’yı yok saymalarıdır. Papa’yı tamamen yok sayarlar ve Papa’ya inanmayı bağnaz bir düşünce olarak görürler.
Diğer mezheplerde yer alan kişiler ile evlenmelerinde herhangi bir sıkıntı yoktur.

Her ne olursa olsun kin gütmeyi kabul etmezler ve bağışlamayı temel ilke olarak görürler.
Ayin sonrasında mezhebe mensup olan kişilere verilen ekmek içerisinde şarap yer almaktadır.

Bu mezhep Protestan kilisesine bağlılık yemini etmiş olan kişilerden oluşur.

ORTODOKS MEZHEBİNİN ÖZELLİKLERİ

Ortodoks kilisesine bağlı olarak faaliyet gösteren mezheptir.
Bu mezhepte de Protestanlıkta olduğu gibi Papa reddedilir.
Mezhebe dahil olan kişiler kilisenin idaresinde yer alabilirler.
Kim gütmek yasaktır ve bağışlamak en büyük erdemlilik olarak görülür.

Dinler tarihi incelendiğinden çıkan savaşların büyük bölümünde mezhep savaşlarının olduğu görülmektedir. Günümüzde de Hıristiyanlık mezhepleri arasında bir çatışmanın olduğu görülmektedir. İnsanlar hangi mezhebin üyesi ise o mezhebin hak mezhep olduğunu kabul ettiğinden bu tarz olayların meydana gelmesi normaldir ancak bu durum şiddet ortamının doğmasına neden olmaktadır. Dinler arası diyalog çağrılarının kısa zaman içerisinde mezhepler arasında diyalog olarak da yayılmaya başlaması düşünülenler arasında yer alıyor.

01.11.2017